Recenzja tekstu: Problem wolnej woli z perspektywy nauk biologicznych

Tekst podzielony został na cztery części: wprowadzenie, część historyczną, część empiryczną i podsumowanie. We wprowadzeniu autor stara się przekonać czytelnika dlaczego zagadnienie wolnej woli jest problemem i dlaczego jest to problem filozoficzny. Argumentem, który ma świadczyć za powyższą tezą jest istnienie dwóch głównych, przeciwstawnych sobie obozów filozoficznych (inkompatybiliści i kompatybiliści). Tak jedni jak i drudzy dysponują argumentami o podobnej mocy przez co w kwestii wolnej woli mamy ciągle status quo.  Żadna ze stron nie jest w stanie przekonać drugiej. (1) Pierwsza wątpliwość jaka się nasuwa dotyczy rozróżnienia na problemy filozoficzne i nie-filozoficzne. Czy zdaniem autora wystarczy by dany problem pozostawał nierozwiązany (tak jak zagadnienie wolnej woli) byśmy mieli już do czynienia z problemem filozoficznym? Czy to znaczy, że duża część problemów fizyki teoretycznej to problemy filozoficzne (środowisko fizyków bywa silnie spolaryzowane w przypadku pewnych zagadnień)? (2) Druga wątpliwość jest związana z rozszerzeniem struktury argumentacji pracy. Otóż, autor wiąże (skądinąd słusznie) zagadnienie wolnej woli z odpowiedzialnością moralną. Dziwi jednak stwierdzenie, że sam problem nieistnienia wolnej woli nie jest interesujący, dopiero powiązanie go z odpowiedzialnością moralną jest ciekawe. Wydaje się, że jest jednak inaczej, istnienie (lub nieistnienie) wolnej woli także jest ciekawym problemem filozoficznym (przykład, że dla samego Ecclesa problem wolnej woli był sam przez siebie problemem fascynującym). (3) Wątpliwość trzecia dot. pewnej technicznej kwestii w dyskusji pomiędzy inkompatybilistami i kompatybilistami. Otóż, jak w tej dyskusji rozumiany jest “los”? Czytając o roli losu trudno pozbyć się wrażenia, że spór o przyczynowość pomiędzy tymi dwoma grupami jest jedynie pojęciowy, a jeżeli tak, to mamy do czynienia z pseudoproblemem.

Część historyczna tekstu składa się z prezentacji stanowisk czterech filozofów: Arystotelesa, Augustyna z Hippony, Davida Hume’a i I. Kanta. Struktura tej części pracy oraz jej język sprawiają, że tekst czyta się bardzo przyjemnie a sam sposób przekazania informacji jest bardzo jasny. Jednakże, tutaj również można odnieść się do dwóch niejasności. (5) Autor zauważa, że Stagiryta nie odnosi się do problemu wolnej woli wyraźnie. Mimo tego, nie przeszkadza mu to w wyciąganiu takich wniosków jak “(WW) nie stanowi problemu w kontekście (TD)” (str. 8), czy proponowaniu tezy kontroli (str. 9). Być może jest to odczucie jedynie recenzenta, ale praktyka poszukiwania źródeł wszelkich problemów filozoficznych u “Platona i Arystotelesa” niekoniecznie jest uprawniona. Można zaryzykować stwierdzenie, że dokonuje się tutaj pewnego nadużycia (podobnie zresztą wtedy, gdy autorzy piszą np. o osobie u Arystotelesa etc.) Fakt pewnej zbieżności pomiędzy pismami filozofów starożytnych z filozofami epok późniejszych nie świadczy jednoznacznie za konkretnymi tezami współczesnej filozofii. Kolejną wątpliwość budzą pewne sformułowania, które pojawiają się w trakcie omawiania stanowiska Augustyna. (6) Otóż trudno przychylić się do tezy, że pojawienie się możliwości przewidywania zachowań człowieka (między innymi dzięki odkryciu “praw neurobiologicznych”) sprawi, że teza WW zostanie podważona a nasze czyny będą wydawać się gdzieś “zapisane”(str.13). Na naszym blogu umieszczony został filmik, na którym przedstawiona została sytuacja, w której osoba podejmuje pewną decyzję, ale uświadamia sobie ją dopiero 6 sekund po tym jak lekarz obsługujący fMRI się o niej dowiedział monitorując jego mózg. Ciężko uznać, że jego decyzja została gdzieś “zapisana”, ponieważ można było ją przewidzieć.

W części empirycznej (część trzecia pracy) zostają zaprezentowane: teoria psychonów J. Ecclesa, sławny eksperyment Libeta oraz hipoteza “iluzji świadomej woli” Wegnera. Autor z dużą kompetencją i jasnością przedstawia powyższe stanowiska wraz z ich oceną. Jedynie co może dziwić, to mała ilość “biologii” w części empirycznej. Być może warto byłoby zmienić tytuł, ponieważ sugeruje on rozpatrywanie problemu wolnej woli z perspektywy biologicznej podczas, gdy cała część empiryczna ma jedynie 10 stron a cały tekst 30.

Podsumowując, tekst dobrze napisany, interesujący, stanowiący ciekawe wprowadzenie w problematykę wolnej woli.

Tags:

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: