Recenzja tekstu: Łukasz Kurek, Teorie winy w kontekście biernych postaw

Recenzja tekstu: Łukasz Kurek, Teorie winy w kontekście biernych postaw

Cel:

Autor w ostatnim rozdziale swojej rozprawy doktorskiej stawia szereg interesujących i wartych przedyskutowania tez. Można przyjąć, że w tej części pracy Autor próbuje zrealizować dwa główne cele: (1) zaproponowanie teorii winy opartej na kontroli przewodniej, oraz cel nr (2) krytyka istniejących teorii winy zakładających koncepcję regulatywnej kontroli działania.

Główne tezy:

T1. Możliwość bycia adresatem biernych postaw stanowi normatywne kryterium, które spełnić powinna teoria winy.

T1.1. Emocje moralne, które pojawiają się w odpowiedzi na czyn stanowią ocenę moralną tego czynu.

T1.2. Wina to szczególnego rodzaju ocena moralna czynu w prawie karnym.

T1.3. Czyn może być zawiniony tylko wtedy, gdy sprawca może być adresatem biernych postaw.

T2. Istniejące teorie winy (wykorzystujące normatyw dobrego obywatela) nie spełniają powyższych kryteriów, ponieważ zakładają regulatywną kontrolę działania.

T3. Teoria winy, która spełnia kryteria biernych postaw zakładać musi kontrolę przewodnią działania.

T4. Teoria winy oparta na koncepcji biernych postaw lepiej odpowiada na potoczne intuicje związane z przypisaniem odpowiedzialności, aniżeli teorie winy konstruowane w oparciu  normatyw dobrego obywatela.

Uwagi:

1) Przeprowadzona argumentacja miejscami nie jest jasna. Autor nie wyróżnia ważniejszych założeń, które czyni, od tych mniej ważnych. W pewnym stopniu utrudnia to czytelnikowi właściwy odbiór tekstu.

2) Uwaga wynikająca być może jedynie z ignorancji w zakresie prawa karnego. Czy teorie winy oparte na normatywie dobrego obywatela + instytucje wyłączające przypisanie odpowiedzialności karnej mają dokładnie taki sam efekt praktyczny jak teoria winy oparta o koncepcję biernych postaw?

3) Autor zakłada daleko idący redukcjonizm, gdy utrzymuje, że ocena moralna danego czynu to jedynie treść emocji osób, które mają rozsądzić czy dany czy jest moralny, czy nie. Czy to znaczy, że nasza moralność może zostać zredukowana do treści naszych przeżyć emocjonalnych?

4) Autor dosyć pobieżnie przedstawia koncpecję emocji jako wartościowań (emotions as appraisals). Emocje rzeczywiście zaczynają być rozumiane w neuroscience jako rodzaj wstępnych oszacowań bodźców docierających do podmiotu. Jednakże, przymuje się, że główną rolę odgrywają tutaj procesy, które można nazwać procesami kognitywnymi. To one modelują mechaniczne reakcje emocjonalne na dwa, zaproponowane przez Payne’a i Govoruna, sposoby – “up-front” i “after-the-fact”. Przyjmując taką intepretację “emocji jako wartościowań” okazuje się, że to nie emocje odpowiedzialne są za “przypisywanie odpowiedzialności moralnej”, ale przede wszystkim “rozum”, ponieważ dopiero wyeliminowanie automatyzmu z reakcji emocjonalnych umożliwia przypisanie odpowiedzialności. A za tę eliminację odpowiedzialne są nieświadome procesy kognitywne.

Tags:

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: