Uwagi do tekstu R. Zyzik, “Osoba w prawie prywatnym. Rekonstrukcja”

W tekście przedstawiona jest intrygująca teza, iż siatka pojęciowa prawa cywilnego – w szczególności teoria oświadczeń woli – presuponuje pewne tezy antropologiczne, które współgrają z ustaleniami dziewiętnastowiecznej psychologii. Wydaje się, że teza ta jest przekonująca, choć struktura jej uzasadnienia pozostawia nieco do życzenia.

Po pierwsze, Autor nie wypowiada precyzyjnie owych antropologicznych presupozycji. W moim przekonaniu, kluczowe znaczenie mają tu dwie tezy, które określić można mianem (1) woluntarystycznej i (2) racjonalnej. Wedle (1), człowiek ma zdolność do działania w oparciu o „czystą wolę”, tzn. wolę, której nawet częściowo nie determinują emocje czy inne zjawiska psychiczne. Wedle (2), człowiek ma zdolność działań czysto racjonalnych, i to nie w pojedynczych przypadkach, ale zwykle. Być może, obok tych dwóch podstawowych tez, da się wyróżnić inne, mniej istotne.

Po drugie, rodzi się wątpliwość, czy tezy te są rzeczywiście charakterystyczne dla dziewiętnastowiecznej psychologii, czy też były przyjmowane już dużo wcześniej. Innymi słowy, należałoby poświęcić nieco uwagi dwóm pytaniom: (1) Czy siatka pojęciowa np. prawa rzymskiego nie zakładała takich samych tez antropologicznych jak dziewiętnasto- i dwudziestowieczne prawo cywilne; (2) Czy w wyróżnionych przez Autora tezach antropologicznych jest coś właściwego jedynie dziewiętnastowiecznej psychologii Wundtowskiej. Za pozytywną odpowiedzią na drugie pytanie przemawia zaskakująca zbieżność wypowiedzi dziewiętnastowiecznych prawników i psychologów, ale zbieżność tę należy lepiej uwypuklić i skomentować.

Po trzecie, niezadowalające są analizy presupozycji przepisów prawa cywilnego oraz wypowiedzi doktryny. Należałoby wyraźnie pokazać, które z tych wypowiedzi presuponują jakie tezy antropologiczne.

Po czwarte, Autor poświęca dużo uwagi kwestiom metodologicznym. Jednak dwóch spośród opisywanych przez siebie narzędzi – logiki zapętleń oraz kryterium Quine’a – w ogóle nie wykorzystuje, a korzystając z logiki presupozycji nie wskazuje, że tak właśnie czyni. Sprawia to, że rozważania metodologiczne wydają się całkowicie zbędne.

Po piąte, Autor popełnia błędy przy przedstawieniu metody presupozycji i kryterium Quine’a. Uznaje za presupozycje danego zdania takie wypowiedzi, które presupozycjami nie są (np. to właśnie dane zdanie); błędnie także wskazuje niektóre zobowiązania ontologiczne przykładowych analizowanych teorii.

Po szóste, niezwykle ciekawe są rozważania nt. psychologii Wundta, a także – choć niekompletne – analizy poglądów Savigny’ego.

(BB)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: